Bevrijdingsdag bij Paleis het Loo

Britten en de Russen verslaan samen de swastika-draak. Poster uit de Tweede Wereldoorlog. Jozef Stalin, 28 november 1943. / U.S. Signal Corps photo.

Bevrijdingsdag bij Paleis het Loo

Onze Russische gids in Sebastopol vertelde over de immense tragiek van het Sovjetvolk ten tijde van de Tweede wereldoorlog. Hitler had al in Mein Kampf geschreven hoe hij de Joden zag, maar op het zelfde niveau stonden volgens hem de Untermenschen. Lange tijd heb ik dit begrip nooit begrepen. Wat is een ‘Untermensch’? Himmler zou het in naam van Hitler gaan verwoorden: onder ‘Untermenschen’ werden o.m. minderwaardige wezens van Slavische stammen en Bolsjewieken verstaan, die uitgeroeid behoorden te worden. Een kleine miljoen Sovjetburgers kwam om het leven op de Krim en nog steeds, zo vertelde onze gids, worden er slachtoffers in de omgeving opgegraven.

Engeland, en Churchill in het bijzonder, was er niet rouwig om dat Hitler zich in 1941 ook richtte op de Sovjet-Unie. Ook al was Churchill bepaald geen fan van communisten, hij kon Stalin in die tijd goed gebruiken als bondgenoot. 

Later zou Stalin een decreet uitvaardigen: 'geen stap terug’ (ni sjaga nasad), wat betekent dat iedere Sovjetburger zich dood moesten vechten tegen de nazi's om maar stand te houden. Dit gruwelijke decreet was het dwangmiddel om de meeste mensen tot het uiterste te laten vechten, of om ze simpelweg als kanonnenvoer te laten dienen. De heroïsche strijd van de Sovjet-Unie heeft voor het grootste deel bijgedragen aan de vernietiging van Hitler-Duitsland. 

Tot op de dag van vandaag ken ik geen enkele Rus die niet iemand heeft verloren in de Tweede Wereldoorlog. Je zou je kunnen afvragen hoe wij er in Europa nu aan toe zouden zijn geweest als de Russen niet hadden standgehouden ... hadden we dan nu onder nazi-Duitsland geleefd? Daarom zou ik wensen dat we in het westen af en toe wel eens stil blijven staan bij het immense lijden van de Sovjet-bevolking in de Tweede Wereldoorlog.

Ik herinner mij de viering van het 60-jarig jubileum van de overwinning op het fascisme op Paleis het Loo in Apeldoorn in 2005. Ik werkte destijds in de weekenden als gids op het paleis en leidde vooral Russen rond. Een klein gezelschap Russische schei- en natuurkundigen wilde het paleis zien waar hun Peter de Grote was geweest. Later liepen we door de lanen rondom het paleis, waar Bevrijdingsdag gevierd werd. Overal zagen we blije mensen. Er waren veteranen uit Canada, Amerika en Engeland. De zon scheen volop en de vlaggen uit die landen wapperden overal. Na deze feestvreugde te hebben gadegeslagen vroeg een van de heren mij vol vertwijfeling: ‘Waarom ... waarom hangt er nergens één Russische vlag?’ Zijn gezicht sprak boekdelen over zijn oh zo terechte teleurstelling. Het enige wat ik kon zeggen was dat ik wist wat hij bedoelde maar toch stond ik met mijn mond vol tanden. 

Marie-Thérèse ter Haar, 29 april 2019

Marie-Thérèse ter Haar is de oprichter en eigenaar van de Rusland & Oost-Europa Academie.